فسخ قرارداد: چه زمانی میشود قرارداد را به هم زد و چطور؟
قراردادها لازماند؛ یعنی هیچکدام از طرفین نمیتواند بهدلخواه و یکطرفه آن را به هم بزند. قرارداد فقط در دو حالت از بین میرود: یا طرفین با هم توافق کنند (اقاله)، یا یکی از آنها «حق فسخ» (خیار) داشته باشد که قانون یا خود قرارداد به او داده است.
همین حالا با حقپرور
مهمترین حقهای فسخ
- خیار شرط: در قرارداد شرط شده که یک طرف یا هر دو تا مدت معینی حق فسخ داشته باشند.
- خیار غبن: قیمت معامله آنقدر با قیمت متعارف فاصله دارد که عرفاً قابل چشمپوشی نیست، و طرف زیاندیده هنگام معامله از قیمت واقعی خبر نداشته است.
- خیار عیب: پس از معامله معلوم شود مال عیب داشته؛ خریدار میتواند فسخ کند یا مابهالتفاوت (اَرش) بگیرد.
- خیار تدلیس: طرف مقابل با فریب و پنهانکاری شما را به معامله کشانده است.
- خیار تأخیر ثمن: در فروش مال معین، اگر برای پرداخت پول و تحویل مال مهلتی تعیین نشده و سه روز بگذرد و نه مال تحویل شود و نه تمام پول پرداخت شود، فروشنده حق فسخ دارد.
- خیار رؤیت و تخلف وصف: مالی را ندیده و بر اساس توصیف خریدهاید و با آن توصیف نمیخواند.
- خیار تخلف شرط: طرف مقابل شرطی را که در قرارداد پذیرفته انجام نمیدهد و مجبور کردن او هم ممکن نیست.
بعضی حقهای فسخ فوریاند
خیار غبن، عیب و تدلیس پس از آگاهی فوریاند؛ یعنی اگر بعد از فهمیدن بیدلیل صبر کنید، ممکن است حق فسخ را از دست بدهید. به محض آگاهی، فسخ را اعلام کنید.
تخلف از شرط: اول الزام، بعد فسخ
اگر طرف مقابل کاری را که در قرارداد شرط شده انجام نمیدهد، قانون اول راه الزام او به انجام شرط را پیش پای شما میگذارد. فقط وقتی مجبور کردن او ممکن نباشد و کار را دیگری هم نتواند به جای او انجام دهد، حق فسخ پیدا میکنید.
بند «اسقاط کافهٔ خیارات» را جدی بگیرید
در بیشتر مبایعهنامهها و قراردادهای آماده بندی هست که بیشتر حقهای فسخ را از بین میبرد. پیش از هر اقدام، این بند و دامنهٔ آن را دقیق بخوانید؛ بهتر است قرارداد را با یک وکیل یا ابزار بررسی قرارداد بسنجید.
فسخ چطور انجام میشود؟
فسخ با هر لفظ یا کاری که نشاندهندهٔ آن باشد انجام میشود و به حکم دادگاه نیاز ندارد. اما برای اینکه تاریخ و اثبات آن محکم باشد، بهتر است با اظهارنامهٔ رسمی اعلام شود.
اگر طرف مقابل فسخ را نپذیرد، با دادخواست «تأیید فسخ» از دادگاه میخواهید درستی فسخ را اعلام کند و در همان دادخواست استرداد پول یا مالی را که دادهاید هم میخواهید.
مراحل کار
- ۱
قرارداد را دقیق بخوانید
شرطها، مهلتها، بند فسخ و بند اسقاط خیارات را پیدا کنید.
- ۲
دلیل فسخ را مشخص و مستند کنید
مثلاً کارشناسی قیمت روز برای غبن، کارشناسی یا عکس برای عیب، یا مدارک انجامنشدن شرط.
- ۳
فوراً فسخ را اعلام کنید
با اظهارنامهٔ رسمی از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی؛ بهویژه برای خیار غبن، عیب و تدلیس.
- ۴
در صورت اختلاف، دادخواست بدهید
دادخواست تأیید فسخ و استرداد ثمن یا مال، همراه با مدارک.
مدارک لازم
- اصل قرارداد
- مدارک پرداخت
- مدارک دلیل فسخ (کارشناسی، عکس، مکاتبات)
- اظهارنامهٔ فسخ
- کارت ملی
- حساب ثنا
سؤالات رایج
میشود قرارداد را یکطرفه به هم زد؟
فقط اگر یکی از حقهای فسخ قانونی یا قراردادی را داشته باشید؛ وگرنه قرارداد لازم است و طرف مقابل میتواند الزام شما به اجرای آن را بخواهد.
غبن فاحش یعنی چند درصد؟
قانون درصدی تعیین نکرده؛ غبنی فاحش است که عرفاً قابل چشمپوشی نباشد و معمولاً با کارشناسی قیمت روزِ معامله سنجیده میشود.
خیار غبن را چه زمانی باید اعمال کنم؟
بلافاصله پس از آگاهی از غبن؛ تأخیر بیدلیل ممکن است حق فسخ را از بین ببرد.
اقاله با فسخ چه فرقی دارد؟
اقاله یعنی هر دو طرف با توافق قرارداد را به هم میزنند و به حق فسخ نیاز ندارد؛ فسخ کار یک طرف است که حق آن را دارد.
پروندهتان جزئیات خودش را دارد
این راهنما کلی است. برای نقشهٔ راه دقیق پروندهٔ خودتان، ماجرا را برای هوش مصنوعی حقپرور بنویسید یا از وکلای متخصص پیشنهاد بگیرید.
اعداد و مهلتها بر اساس تنظیمات فعلی سایت است و ممکن است با تغییر قوانین بهروز شود.